Verslag stadslabo ruimte

Op dinsdag 26 februari waren we te gast op de Tweebronnen site (Bib Leuven) in Leuven voor het stadslabo ruimte. Doel van het stadslabo was het scherpstellen van de stedelijke agenda op vlak van compacte en leefbare steden. Ook vroegen we ons of hoe het Vlaams stedenbeleid daarin een hefboom kan zijn?

Scherpstellen stedelijke agenda rond ruimtelijke ontwikkeling

Na een korte introductie van het traject door Idea Consult leidde Tom Coppens (Universiteit Antwerpen) het stadslabo in door (1) te kijken naar de focus van internationale kaders rond ruimtelijke ontwikkeling in steden en (2) een overzicht te bieden van (een aantal) specifieke uitdagingen voor de Vlaamse steden hieromtrent. Tom Coppens richtte zich in zijn presentatie op twee prioritaire thema’s van de Europese Urban Agenda, namelijk ‘sustainble based land-use’ en ‘nature based solutions’.

Op basis van recente cijfers van de Stadsmonitor en het Ruimterapport werd aangetoond dat Vlaanderen langzaam meer stedelijk wordt:

  • Sinds 2000 groeien de steden terwijl de bevolking op het platteland licht aan het krimpen is. Het aandeel inwoners in buitengebied is zeer licht gedaald. Het aandeel inwoners van grootsteden is licht gestegen. Dit is een trendbreuk.
  • Vlaanderen blijkt aan de Europese kop te staan inzake sprawl.
  • Selectieve stadsvlucht blijft bestaan, ook al is elke stad uniek in de mate van stadsvlucht en de eigenheid van de verhuismotieven.
  • Tom Coppens haalde ook het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen (BRV) aan. Het idee dat het BRV een groene mat over Vlaanderen zal uitrollen is volgens hem op middellange termijn uitgesloten.

Als conclusie lichtte Tom Coppens een (voorlopige) stedelijke agenda toe die gebaseerd was op (1) de kosten van ‘urban sprawl’ beperken en (2)  het vormgeven van natuurgebaseerde oplossingen door het als uitgangspunt te promoten in ruimtelijke ontwikkeling

Natuur-gebaseeerde oplossingen

De leefbaarheid in steden staat meer en meer onder druk als gevolg van klimaatverandering. Denk bijvoorbeeld aan korte en hevige regenbuien die steeds meer overalst veroorzaken in steden. Als gevolg van het hitte-eilandeffect worden steden in de zomer onaangenaam warm en treedt hittestress op. Recent toonde het citizen science-project CurieuzeNeuzen ook aan dat de lucht in Vlaamse steden van matige kwaliteit is.

Natuur-gebaseerde oplossingen hebben als doel om een positieve impact te genereren op uitdagingen rond klimaatadaptatie, hittestress, biodiversiteit, voedselproductie, luchtkwaliteit, duurzame energieproductie, gezondheid, sociale cohesie. Denk hierbij aan groendaken, ontharding, aanplanten van bomen, hagen of open groenvormen, groene gevels en dakoppervlaktes.

Duurzaam landgebruik

Na de presentatie werd aan de aanwezigen gevraagd om toevoegingen en opmerkingen te maken op basis van de stedelijke agenda. Het werd snel duidelijk dat een aantal oude pijnpunten blijven terugkomen. Ondanks dat aanvoelen kwam vanuit de groep dat (kleinere) steden toch een grote aantrekkingskracht hebben en een levenskwaliteit met een “aanbodbeleid op mensenmaat”. Die leefbaarheid van kleinere stedelijke kernen wordt onvoldoende in de verf gezet. Vlaanderen heeft ook maar een beperkt aantal ‘echte’ grootsteden.

In de groepsdiscussie die volgde kwamen een aantal zaken aan bod die mogelijk een rem kunnen zetten op ‘urban sprawl’. Ten eerste door de steden aantrekkelijk(er) te maken. Ten tweede door een afrembeleid buiten de stedelijke gebieden te voeren. Ten derde door steden beter te ontsluiten via openbaar vervoer. Ten vierde kan er meer ingezet worden op stadsregionale samenwerking. Ten vijfde kan er ingezet worden op kennisdeling en capaciteitsopbouw zodat betere kennisdeling over innovatieve oplossingen ontstaat. Het stedenbeleid kan als facilitator optreden bij de noodzakelijke transities

De presentatie en het uitgebreid verslag van dit stadslabo kan je hier downloaden.